Obowiązek szczególnej troski Państwa Polskiego o niektóre gatunki płazów i gadów wynika z Dyrektywy Siedliskowej Unii Europejskiej

W załączniku II tej dyrektywy znaleźli się następujący przedstawiciele polskiej herpetofauny:

płazy:

1. traszka grzebieniasta (Triturus cristatus)
2. traszka karpacka (Triturus montandoni)
3. kumak nizinny (Bombina bombina)
4. kumak górski (Bombina variegata)

gady:

1. żółw błotny (Emys orbicularis)

W załączniku IV wymienione są:
płazy:

1. traszka grzebieniasta (Triturus cristatus)
2. traszka karpacka (Triturus montandoni)
3. kumak nizinny (Bombina bombina)
4. kumak górski (Bombina variegata)
5. żaba moczarowa (Rana arvalis)
6. żaba dalmatyńska (Rana dalmatina)
7. żaba jeziorkowa (Rana lessonae)
8. grzebiuszka ziemna (Pelobates fuscus)
9. ropucha paskówka (Bufo calamita)
10. ropucha zielona (Bufo viridis)
11. rzekotka drzewna (Hyla arborea)

gady:

1. jaszczurka zwinka (Lacerta agilis)
2. jaszczurka zielona (Lacerta viridis) – występowanie tego gatunku w Polsce jest wątpliwe
3. gniewosz plamisty (Coronella austriaca)
4. wąż Eskulapa (Elaphe longissima)
5. żółw błotny (Emys orbicularis)

Co to w praktyce oznacza? Dla gatunków wymienionych w załączniku II Dyrektywy Siedliskowej kraje UE mają obowiązek wyznaczyć sieć ostoi czyli tzw. Natura 2000. Są to obszary chronione o wyjątkowo mocnych obwarowaniach prawnych.

Poza obszarami Natura 2000 większe znacznie ma to, czy gatunek znajduje się w załączniku IV Dyrektywy Siedliskowej. Zgodnie z art. 12 tego dokumentu:

„1). Państwa członkowskie podejmą konieczne działania, aby ustanowić system ścisłej ochrony w ich naturalnym zasięgu, gatunków zwierząt wymienionych w załączniku IV pkt. (a), zakazujący:

a). jakichkolwiek form celowego chwytania lub zabijania okazów tych gatunków żyjących w stanie dzikim,
b). celowego płoszenia tych gatunków, w szczególności podczas okresu rozrodu, wychowu młodych, snu zimowego i migracji,
c). celowego niszczenia lub wybierania jaj ptaków żyjących w stanie dzikim,
d). pogarszania stanu lub niszczenia terenów rozrodu lub odpoczynku.

2). W odniesieniu do tych gatunków państwa członkowskie zakażą przetrzymywania, transportu, sprzedaży lub wymiany oraz oferowania do sprzedaży lub wymiany okazów pozyskanych ze stanu dzikiego, z wyjątkiem okazów pozyskanych legalnie przed wprowadzeniem w życie niniejszej dyrektywy.
3). Zakazy o których mowa w ust. 1 pkt. (a) i (b) i w ust. 2 będą się odnosić do wszystkich stadiów życia tych zwierząt, do których stosuje się niniejszy artykuł.
4). Państwa członkowskie ustanowią system kontroli przypadkowego chwytania lub zabijania gatunków zwierząt wyliczonych w załączniku IV ust. (a). W świetle zebranych informacji państwa członkowskie podejmą dalsze badania lub działania ochronne, które są niezbędne aby zapewnić, że przypadkowe chwytanie i zabijanie nie będzie miało negatywnego wpływu na te gatunki.”

Tak więc Polska powinna stworzyć mechanizmy które będą zapobiegać nawet przypadkowemu zabijaniu płazów i gadów, a takie sytuacje zdarzają się niestety właśnie podczas inwestycji budowlanych w czasie których płazy i gady nie zostały zabezpieczone, czy przeniesione w inny miejsce.
Jeśli niemożliwe jest wyegzekwowanie ochrony płazów i gadów przez organy do tego powołane, należy kierować skargi na trybunału Unii Europejskiej. Takich skarg jest w ostatnim czasie coraz więcej. Mogą być one sformułowane w języku polskim.